भाऊ आणि बहीण यांच्यातील बंधन फक्त अद्वितीय आहे आणि शब्दात वर्णन करण्यापलीकडे आहे.भावा बहिणीचे नाते असाधारण आहे आणि जगाच्या प्रत्येक भागात त्याला महत्त्व दिले जाते.पण , जेव्हा भारताचा प्रश्न येतो तेव्हा हे नाते अधिक महत्त्वाचे बनते कारण भारतामध्ये भावा बहिणीच्या नात्याला एक विशेष महत्त्व आहे. तसेच भारतामध्ये भाव बहिणीच्या प्रेमासाठी समर्पित "रक्षा बंधन" नावाचा सण आहे.आज आपण रक्षाबंधनाविषयी माहिती मराठीमध्ये पाहूया.

रक्षाबंधन मराठी माहिती | Raksha bandhan Marathi

 हा एक विशेष हिंदू सण आहे जो भारत आणि नेपाळ सारख्या देशांमध्ये भाऊ आणि बहिणीच्या प्रेमाचे प्रतीक म्हणून साजरा केला जातो. रक्षा बंधन हिंदू श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी (जुलै/ऑगस्ट) साजरा केला जातो, हा सण भावाचे बहिणीवरील प्रेम साजरा करतो.

{tocify} $title={Table of Contents}

रक्षा बंधनाचा अर्थ

हा सण "रक्षा" आणि "बंधन" या दोन शब्दांनी बनलेला आहे. संस्कृत शब्दाप्रमाणे, रक्षा बंधनाच अर्थ "संरक्षणाची बांधणी किंवा गाठ" जिथे "रक्षा" म्हणजे संरक्षणासाठी आणि "बंधन" म्हणजे बांधणे या क्रियापदाला सूचित करते. हा सण भाऊ-बहिणीच्या नात्यातील शाश्वत प्रेमाचे प्रतीक आहे ज्याचा अर्थ केवळ रक्ताचे नाते असलेले भाऊ बहीण नव्हे तर चुलत किंवा मानलेले भाऊ, बहीण यांच्या सोबतही हा सण साजरा केला जातो. 

रक्षाबंधनाचे महत्व 

रक्षाबंधन हा सण भावा -बहिणींमध्ये साजरा केला जातो. या दिवशी बहिणी आपल्या भावांना संरक्षणाचा धागा बांधतात आणि भाऊ आपल्या बहिणींचे आयुष्यभर संरक्षण करण्याचे वचन देतात. या सणाच्या दिवशी सर्व बंधू भगिनी एकत्र देवाची पूजा करून आशीर्वाद मिळवतात.

 रक्षाबंधन सणामुळे भावा बहिणीतील नात्यामधील गोडवा वाढतो. तसेच रक्षाबंधन या सणामुळे नात्यातील एकोपा वाढण्यास मदत होते. 

भारतातील विविध धर्मांमध्ये रक्षाबंधनाचे महत्त्व

रक्षाबंधनाचे विविध धर्मामध्ये वेगवेगळे महत्व आहे.ते कशा प्रकारे ते आपण पाहूया 

हिंदू धर्म- 

हा सण प्रामुख्याने नेपाळ, पाकिस्तान आणि मॉरिशस सारख्या देशांसह भारताच्या उत्तर आणि पश्चिम भागातील हिंदू लोक हा सण साजरा करतात.हिंदू धर्मातील अनेक सणांपैकी हा एक महत्त्वाचा सण आहे.हिंदू धर्मात या सणाला एक वेगळेच महत्व आहे.हिंदू धर्मामध्ये रक्षाबंधन हा सण साजरा करण्यामागे अनेक पौराणिक कथा आहेत. 

जैन धर्म- 

जैन आणि हिंदू धर्माला संस्कृतीचा सामायिक इतिहास आहे. ज्याप्रमाणे हिंदू धर्मात रक्षाबंधन सण साजरा करण्याविषयी पुराणांमध्ये वेगवेगळ्या कथा आढळतात, त्याचप्रमाणे जैन धर्मात रक्षाबंधन साजरा करण्यामागे एक वेगळी श्रद्धा आहे.

जैन समाजाच्या समजुतींमध्ये रक्षाबंधनाची कथा काहीशी वेगळी आहे. ही कथा 700 मुनींचे रक्षण करणाऱ्या ऋषीवर आधारित आहे. ही कथाच रक्षाबंधनाच्या सणाचा आधार आहे. 

शीख धर्म- 

रक्षाबंधनाचे महत्त्व जेवढे हिंदू आणि जैन धर्मात आहे तेवढेच ते शिख धर्मात सुद्धा आहे .भाऊ-बहिणीच्या प्रेमाला समर्पित हा सण शीखांकडून "राखर्डी" किंवा राखरी म्हणून साजरा केला जातो

रक्षाबंधनाच्या पौराणिक कथा 

रक्षाबंधन हा सण अनेक शतकांपूर्वी सुरू झाला आहे आणि रक्षाबंधनाचा इतिहास हिंदू पौराणिक कथांचा आहे. या विशेष सणाच्या उत्सवाशी संबंधित अनेक कथा आहेत.या हिंदू पौराणिक कथा विषयी आपण माहिती घेऊ या.

इंद्र देव आणि साची बद्दल पुराण कथा 

पुराणातील प्राचीन आख्यायिकेनुसार, एकदा देव आणि राक्षसांमध्ये भीषण युद्ध झाले. भगवान इंद्र- आकाश, पाऊस आणि गडगडाटीचे तत्त्व देवता जे देवांच्या बाजूने लढाई लढत होते त्यांना शक्तिशाली राक्षस राजा बालीकडून कठोर प्रतिकार होत होता. युद्ध बराच काळ चालू राहिले आणि निर्णायक समाप्तीवर आले नाही. हे पाहून इंद्राची पत्नी साची भगवान विष्णूकडे गेली ज्यांनी तिला कापसाच्या धाग्याने बनवलेले पवित्र बांगडी आकाराचा धागा दिला. साचीने तिचा पती भगवान इंद्रच्या मनगटाभोवती पवित्र धागा बांधला ज्याने शेवटी राक्षसांचा पराभव झाला. रक्षाबंधन सणाच्या आधीच्या काळामध्ये या पवित्र धाग्यांचे वर्णन ताबीज होते जे स्त्रिया प्रार्थनेसाठी वापरत असत आणि जेव्हा त्यांचे पती युद्धासाठी जात असत तेव्हा त्यांच्या हातात बांधत असत. त्या काळी सध्याच्या काळाप्रमाणे हे पवित्र धागे भाऊ-बहिणीच्या नात्यापुरते मर्यादित नव्हते. 

राजा बळी आणि देवी लक्ष्मी बद्दल पुराण कथा 

भागवत पुराण आणि विष्णु पुराणातील एका वृत्तांनुसार, जेव्हा भगवान विष्णूने राक्षस राजा बळीकडून तीन जग जिंकले, तेव्हा त्याला राक्षस राजाने राजवाड्यात त्याच्या शेजारी राहण्यास सांगितले. परमेश्वराने विनंती मान्य केली आणि राक्षस राजाबरोबर राहण्यास सुरुवात केली. तथापि, भगवान विष्णूची पत्नी देवी लक्ष्मीला वैकुंठाच्या त्याच्या मूळ गावी परतण्याची इच्छा होती. म्हणून, तिने राक्षस राजा, बालीच्या मनगटाभोवती राखी बांधली आणि त्याला भाऊ बनवले. परताव्याच्या भेटीबद्दल विचारल्यावर देवी लक्ष्मीने बालीला तिच्या पतीला व्रतापासून मुक्त करून त्याला वैकुंठाकडे परत येऊ देण्यास सांगितले. बालीने विनंती मान्य केली आणि भगवान विष्णू त्यांची पत्नी, देवी लक्ष्मीसह त्यांच्या जागी परतले.

संतोषी माता बद्दल पुराण कथा 

असे म्हटले जाते की गणपतीची दोन मुले शुभ आणि लाभ यांना त्यांची बहीण नसल्यामुळे निराश झाले होते. तेव्हा नारदांनी हि गोष्ट भगवान गणेशांना सांगितली.त्यांच्या सांगण्यावरून भगवान गणेशाने दैवी शक्तीद्वारे संतोषी माता यांची निर्मिती केली आणि गणपतींनी आपल्या दोन मुलांसाठी रक्षाबंधनाच्या निमित्ताने बहीण मिळवून दिली. 

यम आणि यमुना बद्दल पुराण कथा

पौराणिक कथेनुसार मृत्त्यू देवता यम हे आपली बहीण यमुना हिला तब्बल १४ वर्ष भेटायला गेले नव्हते त्यामुळे यमुना नाराज होती. तिने या संबंधित तक्रार आपल्या आई म्हणजे गंगा यांच्याकडे केली. देवी गंगा यांनी हि बातमी देव यमांपर्यंत पोहचवली. त्यामुळे यम यमुनाला भेटायला आले.तेव्हा यमुना खूप खुश झाली होती. त्यांनी यमांसाठी खूप व्यंजने बनवली होती हि सर्व तयारी पाहून यम सुद्धा खुश झाली आणि त्यांनी यमुनेला जे पाहिजे ते मागायला सांगितले, यमुनेंनी यमांजवळ पुन्हा पुन्हा भेटण्याची एकच व्यक्त केली. हे प्रेम पाहून यम भारावून गेले आणि त्यांनी यमुनेला अमरत्व बहाल केले. हे भावा बहिणीचे प्रेम रक्षाबंधन म्हणून साजरे केले जाते. 

कृष्ण आणि द्रौपदी बद्दल पुराण कथा

महाभारत युद्धादरम्यान द्रौपदीने कृष्णाच्या रक्षणासाठी त्याच्या हातावर राखी बांधली होती. या युद्धादरम्यान, कुंतीने संरक्षणासाठी तिचा नातू अभिमन्यूच्या मनगटावर राखी बांधली.

रक्षाबंधनाचा इतिहास

रक्षाबंधनाचा इतिहास हा पौराणिक कथाप्रमाणेच इंटरेस्टिंग आहे चला तर मग आपण रक्षाबंधनाचा इतिहास थोडक्यात पाहूया. 

सिकंदर आणि राजा पुरू

एका महान ऐतिहासिक घटनेनुसार, जेव्हा सिकंदर 326 मध्ये भारतात आला, तेव्हा सिकंदरची पत्नी रोशनकने राजा पोरसला राखी पाठवली आणि त्याच्याकडून सिकंदरवर प्राणघातक हल्ला न करण्याचे वचन घेतले. परंपरेनुसार, जेव्हा कैकेयाच्या राजा पोरसने रणांगणात आपल्या मनगटावर राखी बांधलेली पाहिली, तेव्हा त्याने अलेक्झांडरवर वैयक्तिक हल्ला केला नाही.

राणी कर्णावती आणि हुमायून

आणखी एका ऐतिहासिक दंतकथेनुसार, राणी कर्णावती मुघल शासक हुमायूंशी संबंधित आहे. 1535 च्या आसपास घडलेल्या या घटनेत, जेव्हा चित्तूरच्या राणीला वाटले की तिचे राज्य गुजरातच्या सुलतान बहादूर शाहपासून वाचवता येणार नाही, तेव्हा तिने हुमायूनला राखी पाठवली, जो पूर्वी चित्तूरचा शत्रू होता आणि बहिणीने मदत मागितली. जरी अनेक मोठे इतिहासकार यास सहमत नसले, तर काही लोक या राखीच्या घटनेचा हवाला देऊन पूर्वी हिंदू-मुस्लिम ऐक्याची चर्चा करतात.

शिखांचा इतिहास: 

18 व्या शतकादरम्यान, शीख खालसा आर्मीच्या अरविंद सिंग यांनी राखी नावाची प्रथा सुरू केली, त्यानुसार शीख शेतकऱ्यांनी त्यांच्या उत्पादनाचा एक छोटासा भाग मुस्लिम सैन्याला दिला आणि त्या बदल्यात मुस्लिम सैन्याने त्यांच्यावर हल्ला केला नाही. होते. शीख साम्राज्याची स्थापना करणाऱ्या महाराजा रणजीत सिंग यांच्या पत्नी महाराणी जिंदान यांनी एकदा नेपाळच्या राजाला राखी पाठवली. नेपाळच्या राजाने जरी त्याची राखी स्वीकारली, पण नेपाळच्या हिंदू राज्याला ती देण्यास नकार दिला.

रक्षाबंधन सण का साजरा केला जातो? 

भाऊ आणि बहिणीमध्ये प्रेम आणि विश्वास निर्माण करण्यासाठी रक्षाबंधन साजरा केला जातो. हा सण शतकानुशतके चालू आहे. रक्षाबंधनाचा सण कधी आणि कसा सुरू झाला याच्या मागे अनेक पौराणिक आणि ऐतिहासिक कथा प्रचलित आहेत.यातील काही पौराणिक कथा आपण वरील प्रमाणे वाचल्या असतील 

रक्षाबंधन सण कसा साजरा केला जातो?

रक्षाबंधनाच्या दिवशी बहीण भावासाठी राखीची थाली तयार करते. भावाच्या कपाळावर टिळक लावून, त्याच्या हाताच्या मनगटावर राखी बांधते . ती त्याला काहीतरी गोड खाऊ घालते आणि आपल्या भावाच्या रक्षणासाठी देवाकडे प्रार्थना करते. यानंतर भाऊ बहिणीला भेट देतो आणि आयुष्यभर तिचे रक्षण करण्याचे वचन देतो. या दिवशी बहीण प्रेमाने आपल्या हाताने बनवलेली डिश भावाला खायला घालते.

निष्कर्ष 

अशा प्रकारे रक्षाबंधन हा भारतीय संस्कृतीतील एक महत्वाचा सण आहे जो भावा बहिणीतील नात्यातील गोडवा जपण्याचा प्रयत्न हा पौराणिक काळापासून ते आजतागायत करत आहे. त्यामुळे रक्षाबंधन हा सण भारतीय संस्कार आणि संस्कृतीचे संपूर्ण जगाला दर्शन घडवतो.

FAQs

Q. 1 रक्षाबंधनाचा सण कधी साजरा केला जातो?

ANS. रक्षा बंधन हिंदू श्रावण महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दिवशी (जुलै/ऑगस्ट) साजरा केला जातो. 

Q. 2 रक्षाबंधन हा सण का साजरा केला जातो? 

ANS. भाऊ आणि बहिणीमध्ये प्रेम आणि विश्वास निर्माण करण्यासाठी रक्षाबंधन साजरा केला जातो.

Q. 3 रक्षाबंधन कसा साजरा केला जातो?

ANS. रक्षाबंधनाच्या दिवशी बहीण भावासाठी राखीची थाली तयार करते. भावाच्या कपाळावर टिळक लावून, त्याच्या हाताच्या मनगटावर राखी बांधते . ती त्याला काहीतरी गोड खाऊ घालते आणि आपल्या भावाच्या रक्षणासाठी देवाकडे प्रार्थना करते

Q. 4 2022 मध्ये कोणत्या तारखेला रक्षाबंधन आहे?

ANS. 11 ऑगस्ट

Q. 5 या वर्षी राखी बांधण्याची शुभ वेळ कोणती?

ANS. सकाळी 6:15 ते संध्याकाळी 7:40 पर्यंत